Một cú ngã trong nhà có thể bắt đầu rất âm thầm

Nhiều người nghĩ rằng người cao tuổi chỉ dễ bị ngã khi ra ngoài: đi chợ, qua đường, lên xuống xe, đi bộ ở nơi đông người. Nhưng thực tế, rất nhiều cú ngã lại xảy ra ngay trong chính ngôi nhà quen thuộc.

Một bước hụt ở cầu thang.

Một nền nhà tắm trơn.

Một tấm thảm bị vấp.

Một lần đứng dậy quá nhanh sau khi nằm hoặc ngồi lâu.

Một cơn choáng thoáng qua khi đang đi từ phòng ngủ ra phòng khách.

Tất cả có thể chỉ diễn ra trong vài giây.

Với người trẻ, một cú trượt chân có thể chỉ là chuyện nhỏ. Nhưng với người cao tuổi, một cú ngã trong nhà có thể kéo theo nhiều hậu quả nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, điều nguy hiểm nhất đôi khi không nằm ở chính cú ngã.

Điều nguy hiểm nhất là: sau khi ngã, cha mẹ không thể tự đứng dậy, không gọi được ai, và không ai biết chuyện đó đang xảy ra.

Vì sao người cao tuổi dễ bị ngã trong nhà?

Tuổi càng cao, cơ thể càng có nhiều thay đổi làm tăng nguy cơ té ngã. Cơ bắp yếu hơn, phản xạ chậm hơn, mắt nhìn kém hơn, khả năng giữ thăng bằng giảm đi. Một số người còn có bệnh nền như huyết áp, tiểu đường, tim mạch, Parkinson, di chứng sau tai biến hoặc thoái hóa xương khớp.

Ngoài ra, nhiều loại thuốc cũng có thể khiến người già chóng mặt, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế hoặc mất thăng bằng. Chỉ một lần đứng dậy hơi nhanh, một lần bước hụt trong đêm, một lần quay người đột ngột cũng có thể dẫn tới té ngã.

Không gian trong nhà tưởng như an toàn, nhưng lại có rất nhiều điểm rủi ro:

• Sàn nhà trơn.
• Dây điện vướng lối đi.
• Thảm trải sàn bị xô lệch.
• Phòng tắm ướt.
• Cầu thang thiếu tay vịn.
• Đèn ngủ không đủ sáng.
• Giường quá cao hoặc ghế quá thấp.
• Đồ đạc đặt sát lối đi.
• Nhà nhiều tầng khiến cha mẹ phải lên xuống thường xuyên.

Đáng nói là cha mẹ thường đã quá quen với ngôi nhà của mình, nên dễ chủ quan. Con cái cũng vậy. Vì đó là nhà mình, nên chúng ta thường nghĩ nơi đó an toàn.

Nhưng với người cao tuổi, một thay đổi rất nhỏ trong môi trường sống cũng có thể trở thành nguyên nhân của một cú ngã.

Nguy hiểm đầu tiên: chấn thương sau ngã

Té ngã có thể gây ra nhiều loại chấn thương, từ nhẹ đến nặng. Người cao tuổi có thể bị bầm tím, bong gân, trầy xước, đau lưng, đau hông, chấn thương đầu, gãy cổ tay, gãy xương sườn hoặc gãy cổ xương đùi.

Trong đó, gãy xương vùng hông là một trong những hậu quả đáng lo nhất, vì có thể khiến người cao tuổi phải nằm lâu, giảm khả năng vận động, phụ thuộc nhiều hơn vào người chăm sóc và khó trở lại sinh hoạt như trước.

Chấn thương đầu cũng rất cần được chú ý. Có trường hợp sau khi ngã, người cao tuổi vẫn tỉnh táo, vẫn nói chuyện được, không chảy máu nhiều, nên gia đình nghĩ là không sao. Nhưng nếu sau đó xuất hiện đau đầu, nôn, lơ mơ, ngủ gà, yếu tay chân, nói khó hoặc thay đổi ý thức, cần đưa đi khám ngay.

Vì vậy, sau một cú ngã, gia đình không nên chỉ hỏi: “Có đau không?” rồi bỏ qua. Cần quan sát kỹ hơn, nhất là trong 24 đến 48 giờ đầu.

Nhưng nguy hiểm hơn là: ngã xong nằm một mình quá lâu

Có một tình huống rất đáng sợ nhưng nhiều gia đình chưa nghĩ tới: cha mẹ ngã, không gãy xương nặng, không chảy máu nhiều, nhưng lại không thể tự đứng dậy.

Người già có thể bị đau, yếu, choáng, hoảng sợ, mất sức hoặc đơn giản là không đủ lực để chống tay đứng lên. Điện thoại lại để ở bàn, trong phòng ngủ, hoặc ở xa tầm với. Nếu cha mẹ sống một mình, hoặc ban ngày ở nhà một mình khi con đi làm, cháu đi học, họ có thể nằm dưới sàn rất lâu trước khi có người phát hiện.

Khi nằm trên sàn quá lâu, cơ thể người cao tuổi có thể gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng:

• Cơ thể bị lạnh.
• Mất nước.
• Đau đớn kéo dài.
• Loét vùng tỳ đè.
• Tổn thương cơ do bị đè ép lâu.
• Viêm phổi.
• Rối loạn tuần hoàn.
• Suy kiệt nhanh hơn.
• Hoảng loạn tinh thần.
• Mất tự tin, sợ đi lại sau đó.

Vì vậy, trong nhiều trường hợp, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là:

“Cha mẹ có bị ngã nặng không?”

Mà là:

“Cha mẹ đã nằm đó bao lâu trước khi có người biết?”

Chính khoảng thời gian bị bỏ lỡ này mới là điều khiến cú ngã trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều.

Cú ngã có thể lấy đi sự tự tin của cha mẹ

Sau một lần ngã, nhiều người cao tuổi bắt đầu sợ đi lại. Họ sợ vào nhà tắm. Sợ xuống cầu thang. Sợ ra ngoài. Sợ ở nhà một mình.

Nỗi sợ này có thể khiến cha mẹ ít vận động hơn. Càng ít vận động, cơ bắp càng yếu, thăng bằng càng giảm, nguy cơ ngã lần sau lại càng cao. Đây là một vòng luẩn quẩn rất thường gặp:

Ngã  sợ ngã  ít vận động  yếu hơn  dễ ngã hơn.

Không chỉ ảnh hưởng đến cơ thể, té ngã còn ảnh hưởng mạnh đến tinh thần. Người cao tuổi có thể cảm thấy mình trở thành gánh nặng, mất tự tin, ngại làm phiền con cái. Có người sau khi ngã vẫn không nói với con, vì sợ con lo, sợ bị cấm đi lại, sợ bị nhắc nhở.

Đó là lý do việc chăm sóc sau ngã không chỉ là kiểm tra vết thương. Gia đình còn cần quan tâm tới cảm xúc, sự tự tin và cảm giác an toàn của cha mẹ.

Vì sao con cái thường phát hiện quá muộn?

Có một thực tế rất phổ biến trong các gia đình hiện nay: cha mẹ không hẳn là sống một mình, nhưng vẫn có nhiều khoảng thời gian ở nhà một mình.

Buổi sáng, con đi làm.

Cháu đi học.

Người giúp việc không có mặt cả ngày.

Hàng xóm không phải lúc nào cũng để ý.

Cha mẹ ở một mình trong phòng, trong nhà tắm, trên tầng hai, tầng ba.

Khi mọi chuyện bình thường, điều đó không có vẻ gì nguy hiểm. Nhưng nếu cha mẹ ngã, bất tỉnh, chóng mặt hoặc không thể đứng dậy, sự im lặng trong nhà trở thành rủi ro lớn.

Con cái có thể vẫn gọi điện mỗi ngày, nhưng một cuộc gọi vào buổi tối không thể phát hiện cú ngã xảy ra lúc 9 giờ sáng. Camera trong nhà có thể giúp quan sát, nhưng không phải ai cũng muốn lắp camera trong không gian riêng tư của cha mẹ. Điện thoại có thể gọi cấp cứu, nhưng chỉ hữu ích khi cha mẹ còn đủ tỉnh táo, đủ sức và với tới điện thoại.

Vấn đề không nằm ở việc con cái vô tâm. Vấn đề là trong chăm sóc người cao tuổi tại nhà, có một khoảng trống rất lớn:

Khi cha mẹ gặp sự cố mà không thể tự báo, gia đình có thể không biết gì trong nhiều giờ.

Những dấu hiệu sau ngã không nên bỏ qua

Sau khi người cao tuổi bị ngã, gia đình nên theo dõi kỹ. Cần đưa đi khám hoặc gọi cấp cứu nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đập đầu xuống sàn hoặc va mạnh vào đầu.
• Lơ mơ, ngủ gà, khó đánh thức.
• Nôn ói sau ngã.
• Đau đầu tăng dần.
• Nói khó, méo miệng, yếu tay chân.
• Đau ngực, khó thở.
• Đau nhiều ở hông, lưng, cổ, vai hoặc chân.
• Không thể đứng dậy hoặc không thể đi lại như bình thường.
• Chảy máu nhiều.
• Biến dạng tay chân hoặc nghi ngờ gãy xương.
• Choáng váng, vã mồ hôi, da lạnh.
• Mất ý thức dù chỉ trong thời gian ngắn.

Với người cao tuổi có bệnh nền, đang dùng thuốc chống đông, từng đột quỵ, có bệnh tim mạch hoặc loãng xương, gia đình càng nên cẩn trọng hơn.

Không nên chủ quan chỉ vì cha mẹ nói: “Không sao đâu.”

Người già thường có xu hướng chịu đựng. Nhiều cha mẹ sợ con lo, sợ phiền con, nên thường nói nhẹ đi tình trạng thật của mình.

Làm gì để giảm nguy cơ té ngã trong nhà?

Không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ té ngã, nhưng gia đình có thể giảm rủi ro bằng nhiều cách.

Trước hết, hãy kiểm tra lại không gian sống của cha mẹ. Lối đi nên thông thoáng, không để đồ đạc chắn ngang. Dây điện, thảm trải sàn, dép trơn, ghế thấp, bậc cửa cao đều nên được rà soát lại.

Phòng tắm cần đặc biệt chú ý. Đây là nơi dễ trơn trượt và cũng là nơi nếu ngã thì rất khó tự xoay xở. Gia đình nên cân nhắc lắp tay vịn, dùng thảm chống trượt, ghế tắm, dép chống trượt và đảm bảo nền nhà luôn thoát nước tốt.

Cầu thang nên có tay vịn chắc chắn, đủ ánh sáng, bậc không quá trơn. Phòng ngủ nên có đèn ngủ để cha mẹ không phải mò mẫm trong bóng tối khi đi vệ sinh ban đêm.

Ngoài ra, gia đình nên khuyến khích cha mẹ kiểm tra mắt định kỳ, trao đổi với bác sĩ nếu thường xuyên chóng mặt, choáng váng, yếu chân hoặc đang dùng nhiều loại thuốc. Việc tập luyện nhẹ nhàng, phù hợp với sức khỏe cũng giúp duy trì cơ bắp và khả năng thăng bằng.

Nhưng bên cạnh phòng ngừa, gia đình cũng cần chuẩn bị cho tình huống xấu nhất:

Nếu cha mẹ vẫn bị ngã, làm sao để người thân biết sớm?

Vì sao cần một phương án gọi trợ giúp khẩn cấp?

Trong một cú ngã, không phải lúc nào cha mẹ cũng có thể tự gọi điện. Điện thoại có thể ở xa. Màn hình cảm ứng có thể khó thao tác. Cha mẹ có thể đau, run, hoảng sợ hoặc mất ý thức.

Vì vậy, với người cao tuổi ở nhà một mình, gia đình nên có một phương án gọi trợ giúp đơn giản hơn, nhanh hơn và phù hợp hơn với tình huống khẩn cấp.

Một thiết bị cảnh báo ngã hoặc thiết bị SOS đeo bên người có thể giúp cha mẹ bấm gọi khi cần. Trong một số tình huống, thiết bị có thể hỗ trợ phát hiện té ngã và gửi cảnh báo tới người thân. Quan trọng nhất là thiết bị luôn ở trên người cha mẹ, không nằm ở một căn phòng khác như điện thoại.

Với NaviCare, điều cốt lõi không phải là thay thế hoàn toàn sự chăm sóc của con cái. Điều cốt lõi là tạo thêm một lớp an toàn trong những khoảng thời gian cha mẹ ở nhà một mình.

Khi cha mẹ cần giúp đỡ, gia đình cần biết càng sớm càng tốt.

Đừng đợi đến khi cha mẹ ngã rồi mới nghĩ tới an toàn

Rất nhiều gia đình chỉ bắt đầu tìm thiết bị cảnh báo ngã, nút SOS, tay vịn nhà tắm hoặc giải pháp an toàn sau khi cha mẹ đã từng gặp sự cố.

Nhưng với người cao tuổi, một lần ngã đôi khi là đủ để thay đổi rất nhiều thứ: sức khỏe giảm sút, tinh thần sợ hãi, con cái lo lắng, sinh hoạt đảo lộn.

Vì vậy, chuẩn bị trước không phải là bi quan. Đó là cách yêu thương thực tế hơn.

Nếu cha mẹ đã lớn tuổi, hay chóng mặt, từng té ngã, có bệnh nền, sống một mình hoặc thường xuyên ở nhà một mình vào ban ngày, gia đình nên nghiêm túc nghĩ tới một kế hoạch an toàn.

Kế hoạch đó có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ:

• Dọn lại lối đi.
• Lắp thêm tay vịn.
• Tăng ánh sáng ban đêm.
• Nhắc cha mẹ mang điện thoại bên người.
• Chuẩn bị số liên hệ khẩn cấp.
• Trang bị thiết bị SOS hoặc thiết bị cảnh báo ngã phù hợp.

Điều quan trọng không phải là làm cho cha mẹ cảm thấy mình yếu đi. Điều quan trọng là giúp cha mẹ tiếp tục sống độc lập hơn, nhưng an toàn hơn.

Kết luận: Nguy hiểm nhất là cú ngã xảy ra trong im lặng

Người già bị ngã trong nhà không phải là chuyện hiếm. Và trong nhiều trường hợp, cú ngã chỉ là điểm bắt đầu.

Điều đáng sợ nhất là khi cha mẹ nằm đó một mình, không gọi được ai, không ai nghe thấy, không ai biết vị trí, không ai nhận ra sự cố đang xảy ra.

Với người cao tuổi, thời gian sau ngã rất quan trọng. Phát hiện càng sớm, gia đình càng có cơ hội hỗ trợ kịp thời, giảm biến chứng và giúp cha mẹ yên tâm hơn trong cuộc sống hằng ngày.

Bởi vậy, đừng chỉ hỏi:

“Làm sao để cha mẹ không ngã?”

Hãy hỏi thêm:

“Nếu cha mẹ ngã, ai sẽ biết?”

“Biết sau vài phút, hay sau vài giờ?”

“Cha mẹ có phải nằm một mình chờ người phát hiện không?” NaviCare tin rằng an toàn của cha mẹ bắt đầu từ một điều rất đơn giản:

Đừng để cha mẹ ngã một mình.