Dấu hiệu đột quỵ ở người cao tuổi: nhận biết càng sớm càng tốt

Đột quỵ có thể bắt đầu rất âm thầm

Khi nhắc đến đột quỵ, nhiều người thường hình dung người bệnh đột ngột ngã quỵ, bất tỉnh hoặc đau đầu dữ dội. Nhưng trên thực tế, không phải trường hợp nào cũng rõ ràng như vậy.

Có người chỉ nói khó hơn bình thường.

Có người cười bị lệch miệng.

Có người đang cầm bát thì rơi bát vì một bên tay yếu đi.

Có người ngủ dậy thấy chân tay tê bì, đi loạng choạng.

Có người chỉ lơ mơ, phản ứng chậm, nhìn xa xăm, gọi hỏi thì trả lời không đúng ý.

Với người cao tuổi, những dấu hiệu này rất dễ bị nhầm với mệt mỏi, chóng mặt, tiền đình, tụt huyết áp, mất ngủ hoặc “tuổi già nên vậy”. Chính sự nhầm lẫn đó có thể khiến gia đình bỏ lỡ thời gian quan trọng để đưa người bệnh đi cấp cứu.

Vì vậy, nhận biết dấu hiệu đột quỵ càng sớm càng tốt là điều mà mỗi gia đình có cha mẹ lớn tuổi nên chuẩn bị trước.

Vì sao người cao tuổi dễ bị bỏ qua dấu hiệu đột quỵ?

Người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, thoái hóa khớp, rối loạn tiền đình hoặc di chứng sau tai biến. Vì vậy, khi cha mẹ có biểu hiện bất thường, gia đình đôi khi dễ nghĩ đó là do bệnh cũ.

Cha mẹ chóng mặt, nghĩ là tiền đình.

Cha mẹ đi chậm, nghĩ là đau khớp.

Cha mẹ nói chậm, nghĩ là mệt.

Cha mẹ ngủ nhiều, nghĩ là thiếu ngủ.

Cha mẹ yếu tay chân, nghĩ là tê mỏi thông thường. Cha mẹ lơ mơ, nghĩ là do tuổi già.

Ngoài ra, nhiều cha mẹ cũng có thói quen chịu đựng. Họ sợ làm phiền con cái, sợ phải đi viện, sợ tốn kém, nên thường nói: “Không sao đâu, nghỉ một chút là đỡ.”

Nhưng với đột quỵ, không nên chờ xem có đỡ không. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, đặc biệt là méo miệng, yếu một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc lú lẫn, gia đình cần cảnh giác ngay.

Dấu hiệu 1: Méo miệng, lệch mặt, cười không đều

Một dấu hiệu rất điển hình của đột quỵ là một bên mặt bị xệ xuống hoặc méo lệch. Người bệnh có thể cười không đều, một bên khóe miệng rũ xuống, mắt một bên hơi sụp, hoặc khuôn mặt nhìn khác bình thường.

Gia đình có thể kiểm tra đơn giản bằng cách yêu cầu cha mẹ cười. Nếu nụ cười bị lệch rõ, một bên mặt yếu hơn bên còn lại, cần nghĩ tới dấu hiệu nguy hiểm.

Tuy nhiên, không nên chờ đến khi mặt lệch rất rõ mới hành động. Có những trường hợp dấu hiệu ban đầu khá nhẹ, chỉ là nói hơi ngọng, khóe miệng hơi lệch, hoặc uống nước bị chảy ra một bên.

Nếu hiện tượng này xảy ra đột ngột, đặc biệt kèm yếu tay chân hoặc nói khó, cần gọi cấp cứu ngay.

Dấu hiệu 2: Yếu hoặc tê một bên tay, chân

Đột quỵ có thể khiến một bên tay, một bên chân hoặc một nửa cơ thể bị yếu, tê, khó điều khiển. Người bệnh có thể đang cầm đồ thì rơi đồ, không nhấc được tay lên, kéo lê một chân, đứng không vững hoặc không thể đi lại như bình thường.

Gia đình có thể yêu cầu cha mẹ giơ cả hai tay lên cùng lúc. Nếu một bên tay rơi xuống, không nâng lên được, nâng yếu hơn rõ rệt, hoặc người bệnh không kiểm soát được một bên cơ thể, đó là dấu hiệu cần xử lý khẩn cấp.

Điều đáng chú ý là người cao tuổi đôi khi mô tả rất mơ hồ: “Tay mẹ hơi lạ”, “chân bố không nghe lời”, “tê tê một bên”, “đứng dậy thấy hụt”. Gia đình không nên bỏ qua những lời mô tả này, nhất là khi chúng xuất hiện đột ngột.

Dấu hiệu 3: Nói khó, nói ngọng, nói không rõ

Nói khó là một trong những dấu hiệu rất quan trọng của đột quỵ. Người bệnh có thể nói ngọng, nói líu lưỡi, phát âm không rõ, dùng từ sai, không tìm được từ để nói, hoặc nói những câu khó hiểu.

Có người vẫn tỉnh táo nhưng không diễn đạt được ý. Có người nghe người khác nói nhưng không hiểu. Có người muốn trả lời nhưng miệng không phát ra lời rõ ràng.

Gia đình có thể yêu cầu cha mẹ nói một câu đơn giản, ví dụ: “Hôm nay là một ngày bình thường.” Nếu người bệnh nói không rõ, nói sai, không hiểu yêu cầu hoặc tỏ ra lú lẫn bất thường, cần nghĩ tới đột quỵ.

Đừng chỉ nghĩ cha mẹ nói ngọng vì mệt. Nếu nói khó xuất hiện đột ngột, đó là dấu hiệu cần cấp cứu.

Dấu hiệu 4: Lú lẫn, phản ứng chậm, không hiểu lời nói

Không phải người bị đột quỵ nào cũng ngã quỵ ngay. Có trường hợp biểu hiện bằng sự thay đổi nhận thức: người bệnh đột nhiên lơ mơ, phản ứng chậm, nhìn xa xăm, trả lời không đúng câu hỏi, không nhận ra người thân hoặc không hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Với người cao tuổi, dấu hiệu này dễ bị nhầm với tuổi già, mất ngủ, mệt mỏi hoặc sa sút trí tuệ. Nhưng nếu sự lú lẫn xuất hiện đột ngột, gia đình không nên chủ quan.

Ví dụ, cha mẹ bình thường vẫn nói chuyện rõ ràng, nhưng hôm nay đột nhiên không hiểu lời con nói, gọi nhầm tên người thân, không nhớ mình đang ở đâu, hoặc trả lời lạc đề, đó có thể là dấu hiệu nguy hiểm.

Trong tình huống này, không nên để cha mẹ nằm nghỉ một mình rồi “theo dõi thêm”. Cần liên hệ y tế càng sớm càng tốt.

Dấu hiệu 5: Nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực đột ngột

Đột quỵ cũng có thể ảnh hưởng tới thị giác. Người bệnh có thể đột nhiên nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực ở một bên mắt hoặc không nhìn rõ một phần không gian trước mặt.

Có người mô tả là “tự nhiên tối sầm một bên”, “nhìn không rõ”, “nhìn một thành hai”, hoặc “không thấy đồ vật ở một phía”.

Vấn đề là nhiều người cao tuổi vốn đã có bệnh về mắt như đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng, tăng nhãn áp hoặc mắt kém do tuổi tác. Vì vậy, khi thị lực thay đổi, gia đình dễ nghĩ là bệnh mắt thông thường.

Nhưng nếu nhìn mờ hoặc mất thị lực xảy ra đột ngột, nhất là kèm chóng mặt, yếu tay chân, nói khó hoặc mất thăng bằng, cần xử lý như một dấu hiệu cấp cứu.

Dấu hiệu 6: Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi loạng choạng

Chóng mặt là triệu chứng rất thường gặp ở người cao tuổi. Không phải mọi cơn chóng mặt đều là đột quỵ. Tuy nhiên, nếu người bệnh đột nhiên chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi loạng choạng, không đứng vững, ngã, hoặc có cảm giác cơ thể không điều khiển được như bình thường, gia đình cần cảnh giác.

Đặc biệt, chóng mặt kèm một trong các dấu hiệu sau càng cần chú ý:

Nói khó.

Méo miệng.

Yếu hoặc tê một bên tay chân.

Nhìn đôi, nhìn mờ.

Đau đầu dữ dội.

Lú lẫn.

Nôn ói.

Không đi thẳng được.

Nhiều trường hợp đột quỵ vùng sau não có thể biểu hiện bằng chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn bất thường hoặc đi đứng loạng choạng. Vì vậy, không nên tự kết luận là “tiền đình” nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột và khác hẳn mọi lần.

Dấu hiệu 7: Đau đầu dữ dội đột ngột, khác thường

Đau đầu không phải lúc nào cũng là đột quỵ. Nhưng một cơn đau đầu dữ dội, xuất hiện đột ngột, khác hẳn những cơn đau đầu trước đó, cần được chú ý.

Người bệnh có thể mô tả là đau đầu như búa bổ, đau dữ dội chưa từng có, đau kèm nôn, cứng cổ, lơ mơ, yếu tay chân, nhìn mờ hoặc mất ý thức.

Đặc biệt với người cao tuổi có tăng huyết áp, đang dùng thuốc chống đông, từng có bệnh mạch máu não hoặc có dấu hiệu thần kinh đi kèm, gia đình không nên chủ quan.

Nếu đau đầu đột ngột đi kèm bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về nói, nhìn, cử động, ý thức hoặc thăng bằng, cần gọi cấp cứu.

Dấu hiệu 8: Nuốt khó, sặc, chảy nước dãi bất thường

Một số người bị đột quỵ có thể gặp khó khăn khi nuốt. Họ có thể uống nước bị sặc, ăn bị nghẹn, chảy nước dãi một bên, giọng nói ướt, hoặc không kiểm soát tốt cơ miệng.

Dấu hiệu này rất nguy hiểm vì người bệnh có thể bị sặc vào đường thở. Nếu nghi ngờ đột quỵ, gia đình không nên cố cho người bệnh ăn uống, uống thuốc hoặc uống nước.

Nhiều người có thói quen cho uống nước đường, uống thuốc hạ áp, uống thuốc “tan máu đông” hoặc các mẹo dân gian. Điều này có thể làm tăng nguy cơ sặc nếu người bệnh đang nuốt khó hoặc lơ mơ.

Trong tình huống nghi ngờ đột quỵ, hãy ưu tiên gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Dấu hiệu 9: Ngã đột ngột hoặc không đứng dậy được

Đột quỵ có thể khiến người cao tuổi mất thăng bằng, yếu một bên cơ thể hoặc ngã đột ngột. Có khi gia đình chỉ phát hiện cha mẹ nằm dưới sàn, không rõ ngã từ lúc nào.

Nếu sau khi ngã, cha mẹ có méo miệng, nói khó, yếu tay chân, lơ mơ, nhìn bất thường, chóng mặt dữ dội hoặc không đứng dậy được, cần nghĩ tới khả năng có vấn đề thần kinh cấp tính, trong đó có đột quỵ.

Không nên chỉ xử lý như một cú ngã thông thường. Không nên vội kéo dậy, xoa bóp, cạo gió rồi chờ xem. Gia đình nên kiểm tra dấu hiệu FAST và gọi cấp cứu nếu có nghi ngờ.

Với người cao tuổi ở nhà một mình, đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm. Nếu cha mẹ ngã do đột quỵ và không thể tự gọi người thân, sự cố có thể kéo dài trong im lặng.

Dấu hiệu có thể thoáng qua rồi hết: vẫn không nên chủ quan

Có những trường hợp người bệnh bị méo miệng, yếu tay chân, nói khó hoặc nhìn mờ trong vài phút, sau đó tự hết. Vì thấy đỡ hơn, gia đình nghĩ là không sao và quyết định không đi khám.

Đây là một sai lầm nguy hiểm.

Triệu chứng thoáng qua vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo của cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc một vấn đề mạch máu não cần được bác sĩ đánh giá. Ngay cả khi triệu chứng đã biến mất, người bệnh vẫn cần được thăm khám sớm để tìm nguyên nhân và phòng nguy cơ nặng hơn.

NHS khuyến nghị cần gọi cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu đột quỵ trong vòng 24 giờ, kể cả khi các dấu hiệu đã dừng lại. Vì vậy, gia đình không nên để sự “tự hết” đánh lừa mình.

Cách kiểm tra nhanh tại nhà bằng FAST

Khi nghi ngờ cha mẹ bị đột quỵ, gia đình có thể kiểm tra nhanh bằng nguyên tắc FAST:

F – Face: Khuôn mặt

Yêu cầu cha mẹ cười. Một bên mặt có bị xệ xuống không? Miệng có lệch không?

A – Arms: Cánh tay

Yêu cầu cha mẹ giơ cả hai tay lên. Một bên tay có yếu, rơi xuống hoặc không nâng được không?

S – Speech: Lời nói

Yêu cầu cha mẹ nói một câu đơn giản. Giọng có ngọng, khó hiểu, lẫn lộn hoặc không nói được không?

T – Time: Thời gian

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, hãy gọi cấp cứu ngay.

Có thể nhớ thêm B.E. FAST để bao gồm cả:

B – Balance: mất thăng bằng, đi loạng choạng.

E – Eyes: nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực đột ngột.

FAST và B.E. FAST không thay thế bác sĩ, nhưng là cách rất hữu ích để gia đình nhận ra tình huống cần hành động ngay.

Gia đình nên làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?

Khi nghi ngờ cha mẹ bị đột quỵ, việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Đừng chờ xem có đỡ không.

Trong lúc chờ hỗ trợ, gia đình nên:

Giữ người bệnh ở tư thế an toàn.

Không để người bệnh tự đi lại.

Không cho ăn uống nếu có nói khó, nuốt khó, lơ mơ hoặc nguy cơ sặc.

Không tự ý cho uống thuốc nếu chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.

Chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng, bệnh nền, giấy tờ y tế nếu có. Theo dõi ý thức, nhịp thở, màu da và các dấu hiệu bất thường.

Nếu người bệnh bất tỉnh, khó thở, thở bất thường hoặc ngừng thở, cần gọi cấp cứu ngay và làm theo hướng dẫn sơ cứu của nhân viên y tế.

Những việc không nên làm

Khi nghi ngờ đột quỵ, gia đình không nên:

Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, nặn máu tai hoặc áp dụng mẹo dân gian thay cho cấp cứu.

Không tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông, aspirin hoặc thuốc không rõ loại.

Không cho uống nước, ăn cháo, uống sữa nếu người bệnh nói khó, nuốt khó hoặc lơ mơ.

Không xoa bóp mạnh tay chân với hy vọng “lưu thông máu”.

Không để người bệnh ngủ một giấc rồi mới tính tiếp.

Không tự lái xe đưa đi nếu người bệnh nặng và có thể gọi cấp cứu nhanh hơn, an toàn hơn. Không mất thời gian hỏi quá nhiều người trước khi liên hệ y tế.

Với đột quỵ, thời gian rất quan trọng. Mỗi phút chậm trễ đều có thể làm cơ hội điều trị trở nên khó khăn hơn.

Khi cha mẹ ở nhà một mình, dấu hiệu có thể không ai nhìn thấy

Tất cả các dấu hiệu trên chỉ có giá trị khi có người nhìn thấy hoặc nghe thấy. Nhưng trong nhiều gia đình hiện nay, cha mẹ có rất nhiều khoảng thời gian ở nhà một mình.

Con đi làm.

Cháu đi học.

Người chăm sóc không có mặt cả ngày.

Cha mẹ ở một tầng khác, trong phòng ngủ, trong nhà tắm hoặc ngoài sân.

Nếu đột quỵ xảy ra lúc đó, cha mẹ có thể không tự gọi được. Một bên tay yếu nên không cầm được điện thoại. Nói khó nên không diễn tả được tình trạng. Lú lẫn nên không biết phải gọi ai. Hoặc cha mẹ ngã xuống sàn và nằm đó trong nhiều giờ.

Đây là lý do các gia đình có cha mẹ lớn tuổi không chỉ cần biết dấu hiệu đột quỵ, mà còn cần chuẩn bị trước phương án phát hiện và gọi trợ giúp khi cha mẹ không thể tự cầu cứu.

Thiết bị SOS và cảnh báo ngã có vai trò gì?

Cần hiểu đúng: thiết bị SOS hoặc thiết bị cảnh báo ngã không chẩn đoán đột quỵ và không điều trị đột quỵ.

Tuy nhiên, trong thực tế, đột quỵ có thể khiến người bệnh ngã, mất thăng bằng, yếu tay chân, lơ mơ hoặc không dùng được điện thoại. Khi đó, một thiết bị đeo bên người có nút SOS, cảnh báo té ngã và định vị có thể giúp gia đình biết sớm hơn rằng cha mẹ đang gặp sự cố.

Với người cao tuổi thường xuyên ở nhà một mình, thiết bị an toàn không thay thế con cái hoặc cấp cứu y tế. Nhưng nó có thể tạo thêm một lớp kết nối trong tình huống khẩn cấp.

Các thiết bị Navi Bình An của NaviCare được phát triển theo hướng hỗ trợ người cao tuổi khi gặp sự cố: bấm SOS để gọi trợ giúp, hỗ trợ cảnh báo té ngã, gửi cảnh báo tới người thân và định vị vị trí. Với dòng Navi Bình An Pro, hệ thống định vị 5 tầng gồm GPS, GLONASS, WiFi, LBS và Home WiFi/Beacon giúp gia đình có thêm công cụ hỗ trợ an toàn trong nhiều bối cảnh sinh hoạt.

Điều quan trọng nhất là: nếu cha mẹ có dấu hiệu nguy hiểm, gia đình cần biết càng sớm càng tốt.

Kết luận: Nhận biết sớm có thể thay đổi tất cả

Dấu hiệu đột quỵ ở người cao tuổi có thể không ồn ào như nhiều người tưởng. Đôi khi chỉ là méo miệng nhẹ, nói khó, yếu một bên tay, đi loạng choạng, nhìn mờ, lơ mơ hoặc ngã bất thường.

Nhưng nếu các dấu hiệu này xuất hiện đột ngột, gia đình không nên chờ xem có tự khỏi không. Hãy nghĩ tới đột quỵ, kiểm tra nhanh bằng FAST và gọi cấp cứu càng sớm càng tốt.

Với cha mẹ lớn tuổi, nhất là khi cha mẹ thường xuyên ở nhà một mình, sự chuẩn bị không chỉ là biết dấu hiệu. Gia đình còn cần nghĩ tới câu hỏi:

Nếu dấu hiệu đột quỵ xảy ra khi không có ai bên cạnh, ai sẽ biết?

Cha mẹ có thể tự gọi cho con không?

Gia đình biết sau vài phút, hay sau vài giờ?

NaviCare tin rằng bảo vệ cha mẹ bắt đầu từ việc nhận biết sớm, hành động sớm và không để cha mẹ đối mặt với sự cố trong im lặng.

Đừng để cha mẹ ngã một mình. Đừng để sự cố xảy ra mà không ai biết.