Đột quỵ không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một cơn đau dữ dội

Khi nghĩ đến đột quỵ, nhiều người thường tưởng tượng một tình huống rất rõ ràng: người bệnh ôm đầu đau dữ dội, ngã quỵ xuống sàn, bất tỉnh ngay lập tức.

Nhưng thực tế, đột quỵ không phải lúc nào cũng diễn ra như vậy.

Có người chỉ đột nhiên nói khó.

Có người đang ăn cơm thì méo miệng, rơi đũa.

Có người ngủ dậy thấy một bên tay chân yếu đi.

Có người đang đi lại thì loạng choạng, mất thăng bằng. Có người chỉ lơ mơ, phản ứng chậm, nói không rõ ý.

Chính vì dấu hiệu có thể không quá ồn ào lúc ban đầu, nhiều gia đình dễ chủ quan. Đặc biệt với người cao tuổi, con cái đôi khi nghĩ cha mẹ chỉ đang mệt, chóng mặt, tụt huyết áp, thiếu ngủ hoặc “tuổi già nên vậy”.

Nhưng với đột quỵ, sự chậm trễ có thể làm mất đi cơ hội can thiệp trong khoảng thời gian quan trọng nhất.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ là tình trạng xảy ra khi một phần não bộ không nhận đủ máu và oxy do mạch máu bị tắc nghẽn hoặc bị vỡ. Khi đó, các tế bào não có thể bị tổn thương rất nhanh.

Có thể hiểu đơn giản: não bộ giống như trung tâm điều khiển của cơ thể. Mọi hoạt động như nói, đi lại, cử động tay chân, nhìn, nuốt, ghi nhớ, nhận biết, giữ thăng bằng đều liên quan đến não. Khi máu không đến được một vùng não, chức năng do vùng não đó kiểm soát có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, người bị đột quỵ có thể đột ngột méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng, lơ mơ hoặc bất tỉnh.

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu. Khi nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là không chờ xem có tự khỏi không, mà cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Có mấy loại đột quỵ?

Về cơ bản, đột quỵ thường được chia thành hai nhóm chính.

• Đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi mạch máu đưa máu lên não bị tắc nghẽn, thường do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Đây là nhóm thường gặp hơn.
• Đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu chảy vào mô não hoặc quanh não. Tình trạng này cũng rất nguy hiểm và cần cấp cứu khẩn cấp.

Với người nhà, điều quan trọng không phải là tự phân biệt chính xác loại đột quỵ tại nhà. Việc đó cần bác sĩ và các phương tiện chẩn đoán trong bệnh viện.

Điều gia đình cần làm là nhận ra dấu hiệu nghi ngờ và hành động sớm.

Những dấu hiệu đột quỵ thường gặp

Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột. Một số dấu hiệu gia đình cần đặc biệt chú ý gồm:

• Mặt bị lệch, méo miệng, cười không đều.
• Yếu hoặc tê một bên tay, chân, hoặc một nửa người.
• Không nâng được cả hai tay lên ngang nhau.
• Nói khó, nói ngọng, nói không rõ chữ.
• Không hiểu lời người khác nói.
• Lú lẫn, phản ứng chậm bất thường.
• Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột.
• Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi loạng choạng.
• Đau đầu dữ dội đột ngột không rõ nguyên nhân.
• Nuốt khó, sặc, chảy nước dãi bất thường. Bất tỉnh hoặc giảm ý thức.

Không nhất thiết phải có tất cả các dấu hiệu trên mới là nguy hiểm. Chỉ cần xuất hiện một dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là xảy ra đột ngột, gia đình đã nên cảnh giác.

FAST là gì? Cách nhớ nhanh dấu hiệu đột quỵ

Một cách đơn giản để nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ là nguyên tắc FAST.

F – Face: Khuôn mặt

Hãy yêu cầu người bệnh cười. Nếu một bên mặt bị xệ xuống, méo miệng hoặc cười lệch, cần nghĩ tới dấu hiệu nguy hiểm.

A – Arms: Cánh tay

Hãy yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay lên. Nếu một bên tay yếu, rơi xuống hoặc không nâng lên được, đó có thể là dấu hiệu đột quỵ.

S – Speech: Lời nói

Hãy yêu cầu người bệnh nói một câu đơn giản. Nếu nói ngọng, nói khó, nói không rõ, dùng từ lẫn lộn hoặc không hiểu lời nói, cần xử lý khẩn cấp.

T – Time: Thời gian

Nếu có một trong các dấu hiệu trên, hãy gọi cấp cứu ngay. Đừng chờ xem có đỡ không.

FAST không bao quát tất cả các dấu hiệu đột quỵ, nhưng đây là cách rất dễ nhớ và rất hữu ích cho gia đình khi cần phản ứng nhanh.

Vì sao người cao tuổi cần đặc biệt cảnh giác?

Người cao tuổi cần đặc biệt cảnh giác với đột quỵ vì nhiều lý do.

Thứ nhất, tuổi càng cao, nguy cơ các bệnh lý mạch máu, tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ và xơ vữa động mạch càng tăng. Đây đều là những yếu tố có thể liên quan tới nguy cơ đột quỵ.

Thứ hai, người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền cùng lúc. Khi một dấu hiệu bất thường xuất hiện, gia đình dễ nhầm với bệnh cũ. Ví dụ, chóng mặt có thể bị nghĩ là do tiền đình, yếu chân bị nghĩ là do thoái hóa khớp, nói chậm bị nghĩ là do mệt, lơ mơ bị nghĩ là do mất ngủ.

Thứ ba, nhiều cha mẹ có thói quen chịu đựng. Họ sợ làm phiền con cái, sợ bị đưa đi viện, sợ tốn tiền, hoặc đơn giản là nghĩ rằng “nghỉ một lát sẽ khỏi”. Điều này khiến thời gian phát hiện và xử lý có thể bị chậm lại.

Thứ tư, nếu cha mẹ ở nhà một mình, đột quỵ có thể xảy ra mà không ai biết. Người bệnh có thể nói khó, yếu tay, không cầm được điện thoại, lú lẫn hoặc bất tỉnh. Khi đó, việc tự gọi cho con không còn đơn giản nữa.

Đây chính là điểm rất nguy hiểm: đột quỵ cần xử lý nhanh, nhưng người bệnh lại có thể mất khả năng tự cầu cứu.

Đột quỵ có thể bị nhầm với “mệt”, “tiền đình”, “tuổi già”

Một trong những lý do khiến đột quỵ bị phát hiện muộn là vì các dấu hiệu ban đầu dễ bị hiểu nhầm.

• Cha mẹ chóng mặt, gia đình nghĩ là rối loạn tiền đình.
• Cha mẹ nói chậm, nghĩ là buồn ngủ.
• Cha mẹ đi loạng choạng, nghĩ là đau khớp.
• Cha mẹ yếu tay, nghĩ là tê mỏi do nằm sai tư thế.
• Cha mẹ lơ mơ, nghĩ là thiếu ngủ hoặc tụt đường huyết. Cha mẹ méo miệng nhẹ, nghĩ là trúng gió.

Tất nhiên, không phải mọi chóng mặt hay mệt mỏi đều là đột quỵ. Nhưng nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, đặc biệt khi kèm méo miệng, yếu một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc lú lẫn, gia đình không nên chủ quan.

Trong tình huống nghi ngờ, xử lý sớm luôn an toàn hơn là chờ đợi.

Vì sao không nên chờ xem có tự khỏi không?

Có những trường hợp triệu chứng đột quỵ xuất hiện rồi giảm đi sau vài phút hoặc vài chục phút. Người bệnh thấy đỡ hơn, gia đình cũng yên tâm hơn và quyết định không đi viện.

Đây là điều rất nguy hiểm.

Triệu chứng thoáng qua có thể là dấu hiệu cảnh báo của cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc một vấn đề mạch máu não cần được đánh giá y tế. Dù triệu chứng đã giảm, người bệnh vẫn nên được bác sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân và phòng nguy cơ nặng hơn.

Với đột quỵ, thời gian là yếu tố rất quan trọng. Một số phương pháp điều trị chỉ phù hợp trong khoảng thời gian nhất định và cần được bác sĩ đánh giá tại bệnh viện.

Gia đình không nên tự quyết định ở nhà theo dõi nếu có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.

Những sai lầm cần tránh khi nghi ngờ đột quỵ

Khi nghi ngờ cha mẹ bị đột quỵ, gia đình nên tránh một số sai lầm sau:

• Không nên cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng mẹo dân gian thay cho cấp cứu.
• Không tự ý cho uống thuốc hạ áp, thuốc chống đông, thuốc “tan máu đông” hoặc bất kỳ loại thuốc nào nếu chưa có chỉ định.
• Không cho người bệnh ăn uống nếu có nói khó, nuốt khó, lơ mơ hoặc nguy cơ sặc.
• Không để người bệnh tự đi lại nếu đang yếu, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.
• Không xoa bóp mạnh, kéo tay chân hoặc cố làm người bệnh “tỉnh lại” bằng cách gây đau.
• Không chờ người bệnh ngủ một giấc xem có đỡ không.
• Không mất thời gian gọi quá nhiều người để hỏi ý kiến trước khi gọi cấp cứu.
• Việc cần làm là giữ người bệnh ở tư thế an toàn, ghi nhớ thời điểm bắt đầu triệu chứng, gọi cấp cứu và đưa tới cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt.
• Khi cha mẹ ở nhà một mình, rủi ro lớn hơn rất nhiều

Với đột quỵ, người thân thường đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện dấu hiệu sớm. Nhưng nếu cha mẹ ở nhà một mình, vấn đề trở nên phức tạp hơn.

Cha mẹ có thể bị yếu một bên tay, không bấm được điện thoại.

Có thể nói khó, không gọi được rõ ràng.

Có thể lú lẫn, không hiểu mình đang gặp nguy hiểm.

Có thể ngã xuống sàn và không đứng dậy được.

Có thể bất tỉnh.

Có thể để điện thoại ở phòng khác.

Trong những tình huống đó, con cái dù rất thương cha mẹ cũng có thể không biết gì cho tới khi gọi điện không thấy nghe máy, hàng xóm phát hiện, hoặc người thân về nhà.

Điều đáng sợ nhất không phải chỉ là đột quỵ. Mà là đột quỵ xảy ra trong im lặng.

Vì vậy, với người cao tuổi có nguy cơ cao, gia đình nên chuẩn bị trước phương án an toàn: số cấp cứu dễ thấy, người thân gần nhà, hàng xóm tin cậy, lịch gọi thăm đều đặn, kiểm soát bệnh nền, môi trường sống an toàn và một phương án gọi khẩn cấp khi cha mẹ không thể dùng điện thoại như bình thường.

Thiết bị cảnh báo ngã và SOS có giúp gì trong rủi ro đột quỵ không?

Cần hiểu đúng: thiết bị cảnh báo ngã hoặc thiết bị SOS không chẩn đoán đột quỵ, không điều trị đột quỵ và không thay thế bác sĩ.

Tuy nhiên, trong thực tế, đột quỵ có thể khiến người bệnh ngã, yếu tay chân, mất thăng bằng, không tự gọi được điện thoại hoặc cần trợ giúp khẩn cấp. Khi đó, một thiết bị đeo bên người có nút SOS, cảnh báo té ngã và định vị có thể giúp gia đình biết sớm hơn rằng cha mẹ đang gặp sự cố.

Với người cao tuổi thường ở nhà một mình, đây là một lớp an toàn đáng cân nhắc. Mục tiêu không phải là giám sát cha mẹ quá mức, mà là tạo thêm một đường kết nối trong tình huống khẩn cấp.

NaviCare phát triển các thiết bị Navi Bình An theo hướng hỗ trợ người cao tuổi khi gặp sự cố: bấm SOS để gọi trợ giúp, hỗ trợ cảnh báo té ngã, gửi cảnh báo tới người thân và định vị vị trí. Với dòng Navi Bình An Pro, hệ thống định vị 5 tầng gồm GPS, GLONASS, WiFi, LBS và Home WiFi/Beacon giúp gia đình có thêm công cụ hỗ trợ an toàn trong nhiều bối cảnh sinh hoạt.

Điều quan trọng nhất là: nếu cha mẹ gặp sự cố, gia đình cần biết càng sớm càng tốt.

Gia đình nên làm gì để giảm nguy cơ đột quỵ cho cha mẹ?

Không thể phòng tránh tuyệt đối mọi trường hợp đột quỵ, nhưng gia đình có thể giúp cha mẹ giảm nguy cơ bằng những việc thực tế.

• Theo dõi huyết áp định kỳ.
• Kiểm soát tiểu đường, mỡ máu, bệnh tim mạch theo hướng dẫn bác sĩ.
• Không tự ý bỏ thuốc đang điều trị.
• Khám định kỳ nếu có rung nhĩ, hồi hộp, tim đập không đều.
• Duy trì vận động phù hợp với sức khỏe.
• Ăn uống lành mạnh hơn, giảm muối, giảm đồ chiên rán, tăng rau củ.
• Ngừng hút thuốc nếu có.
• Hạn chế rượu bia.
• Ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng.
• Đi khám khi có dấu hiệu thần kinh bất thường, dù triệu chứng chỉ thoáng qua.

Bên cạnh đó, gia đình cần giúp cha mẹ và người thân cùng nhớ dấu hiệu FAST. Không nên đợi đến khi sự cố xảy ra mới tìm hiểu.

Kết luận: Hiểu đúng về đột quỵ để không bỏ lỡ thời gian quan trọng

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, xảy ra khi máu lên não bị gián đoạn do tắc nghẽn hoặc chảy máu. Với người cao tuổi, đột quỵ càng cần được cảnh giác vì dấu hiệu có thể xuất hiện đột ngột, dễ bị nhầm với mệt mỏi, chóng mặt, tuổi già hoặc bệnh nền có sẵn.

Gia đình nên đặc biệt chú ý các dấu hiệu như méo miệng, yếu một bên tay chân, nói khó, lú lẫn, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội đột ngột. Nếu nghi ngờ đột quỵ, không nên chờ xem có tự khỏi không. Hãy gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Với cha mẹ lớn tuổi, nhất là khi cha mẹ thường xuyên ở nhà một mình, câu hỏi quan trọng không chỉ là: “Cha mẹ có nguy cơ đột quỵ không?” Mà còn là:

“Nếu chuyện đó xảy ra, ai sẽ biết?” “Cha mẹ có thể tự gọi cho con không?” “Gia đình biết sau vài phút, hay sau vài giờ?”

NaviCare tin rằng sự an toàn của cha mẹ bắt đầu từ việc nhận biết sớm, chuẩn bị sớm và không để cha mẹ đối mặt với sự cố một mình.

Đừng để cha mẹ ngã một mình. Đừng để sự cố xảy ra trong im lặng.